Bitkilerde Stres nedir?
Prof. Dr. Murat Dikilitaş
Bitkiler, vejetatif ve generatif gelişim boyunca çok sayıda abiyotik ve biyotik strese maruz kalır ve bu durum verim ile kaliteyi olumsuz etkileyebilir. Strese karşı osmolit birikimi gibi savunma mekanizmaları geliştirilse de, şiddetli stres koşullarında bu mekanizmalar zayıflayabilir ve bazı durumlarda patojenlerin bitkiye zararını artırabilir.
Bitkiler, yaşamlarının hem vejetatif hem de generatif aşamalarında sürekli olarak çeşitli abiyotik (çevresel) ve biyotik (canlı kaynaklı) streslere maruz kalırlar (Roychoudhury ve ark., 2011; Hajihosseinlo ve ark., 2015; Aksakal ve ark., 2017; Aamer ve ark., 2018). Tuzluluk, su baskını, soğuk, kuraklık, aşırı sıcak, ışık, ağır metaller, pestisitler, besin eksiklikleri, UV-B ışınları ve patojenler gibi stres etmenleri, tek başlarına veya bir arada, bitkiler üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir. Bitkiler, bu stres koşullarına karşı bazı dayanıklılık mekanizmaları geliştirse de, ürün verimi ve kalitesi her zaman istenen düzeyde olmayabilir..
Bitkiler, strese karşı kendilerini korumak için bazı küçük moleküller (osmolitler) biriktirir. Bunlar arasında prolin, poliaminler, glisin betain, şekerler ve bazı amino asitler bulunur ve hücrelerin stresten zarar görmesini önlemeye yardımcı olurlar. Ancak şiddetli stres koşullarında bu koruyucu bileşiklerin sentezi azalabilir. Ayrıca biyotik stres durumlarında, patojenler bu bileşikleri kullanarak bitkiye zarar verebilir ve zararlılıklarını artırabilir. Örneğin, tuzluluk stresi sonrası bazı bitkilerde artan arginin seviyesi, patojenlerin saldırısını kolaylaştırabilir. Benzer şekilde, yükseltilmiş CO2 seviyesi bazı hastalıkların şiddetini azaltabilirken, bazı hastalıkların artmasına da yol açabilir..